Hər kəsə yaxşı məlumdur ki, Azərbaycanda demokratiya
var və durmadan yüksələn xətt üzrə inkişaf edir. Buna son illərdə keçirilən
seçkilər və bu seçkilərə dünya ictimaiyyətinin verdiyi rəylər də sübutdur.
Bundan əlavə demokratiyanın beşiyi olan ölkələrdə belə, Azərbaycanda olduğu
qədər siyasi partiya, qurum və qeyri-hökumət təşkilatı yoxdur. Əgər QHT-lərin
sayı və radikal müxalifətçilik bacarığı üzrə hansısa bir yarış keçirilsəydi,
şübhəsiz ki, Azərbaycan ilk yerlərdən birini tutardı. Qeyri-rəsmi məlumatlara
görə ölkəmizdə bu gün 2000-dən artıq qeyri-hökumət təşkilatı (QHT) var.
Məni və bəlkə də yüzlərlə insanı düşündürən bir
məsələ var. Axı görəsən bu qədər QHT-yə kimin ehtiyacı var və niyə məhz
QHT-lərin əksəriyyəti qaraya ağ deməyə vərdiş ediblər?
Məhz bu suallara qismən də olsa cavab tapmaq üçün Naxçıvan
MR-də “fəaliyyət göstərən” QHT-lər barədə məlumat əldə etmək və onların
fəaliyyətini araşdırmaq qərarına gəldim. Buna nə dərəcədə nail olduğumu deyə
bilmərəm, amma əldə etdiyim nəticələri sizlərə də təqdim etmək istəyirəm.
İlk olaraq, 25.12.1993-cü ildə Ələkbər Zeyniyev
tərəfindən yaradılmış “Demokratik Fəaliyyət Cəmiyyəti ” barədə məlumat vermək istərdim. Cəmiyyətin
sədr müavini Həsən Məmmədovdur. Bu təşkilat 2003-cü ildə “Seçicilərin Məlumat
Kitabçası ” və “Seçkilərdə
müşahidəçilik ” məqsədilə ABŞ-ın
Azərbaycandakı səfirliyindən 9659 ABŞ dolları qrant almışdır. Əlavə şərhə
ehtiyac yoxdur.
22.07.2002-ci ildə “Demokratik Fəaliyyət Cəmiyyəti ”ndə kifayət qədər təcrübə toplamış Həsən Məmmədov
tərəfindən “Naxçıvan
MR-də arıçılığın inkişafı, işsizlik və yoxsulluğun aradan qaldırılmasına
kömək ” məqsədilə “Arıçılıq və ətraf mühiti qoruma birliyi” yaradılmışdır. Həsən Məmmədov da öz növbəsində
borclu qalmayaraq, Ələkbər Zeyniyevi özünə müavin təyin etmişdir. Məlumatlara
görə 12 nəfər üzvü olan bu təşkilat 05.11.2002-ci ildə “Naxçıvan şəhəri, Xətai
məhəlləsində ətraf mühitin sağlamlaşdırılması tədbirləri”ni həyata keçimək məqsədilə ABŞ səfirliyindən 3355
ABŞ dolları qrant almışdır. Alınan qrantın hansı təyinat üzrə xərcləndiyini
dəqiq deyə bilmədiyimdən, heç bir şərh vermək istəmirəm.
02.03.2004-cü ildə Həsən Əliyev tərəfindən Kəngərli
rayonunda “İşsizlərin Sosial
Müdafiə Fondu ” yaradılmışdır.
Məlumatlara görə hələlik bu fond qrant almağa müvəffəq olmamışdır. Görəsən bu
fond işsizlərə hansı formada yardım göstərir və əgər göstərə bilirsə, hansı
yolla maliyyələşir?
2001-ci ildə Nurəddin Bayramov tərəfindən “Naxçıvan MR Müəllim
Hüquqları Müdafiə Cəmiyyəti ”
yaradılmışdır. Məlumatlara görə bu cəmiyyətin 200 nəfərə yaxın üzvü var.
Maraqlı burasıdır ki, görəsən Naxçıvanda hansı müəllimin hüququ pozulub ki, bu
qədər adam da özünə əziyyət verib cəmiyyət yaradıb?
28.06.2002-ci ildə Şahbuz rayonunun Keçili kəndində
Məmmədqulu Əliyev tərəfindən “Naxçıvan MR-də kasıblıqla mübarizə işlərində köməklik ” məqsədilə “Naxçıvan Xeyriyyə Cəmiyyəti ”
yaradılmışdır. Yaxşı olardı ki,
adı yaxşı olan bu cəmiyyət öz gördüyü işlər barədə vaxtaşırı əhalini də
məlumatlandıraydı.
Sən demə “Naxçıvanda
Amerikanın dostları” da var imiş. 2002-ci ildə “Naxçıvanda ABŞ
demokratiyasının təminatı” məqsədilə bu təşkilat İsa İsayev tərəfindən
yaradılıb. Məlumatlara görə Naxçıvanda Amerikanın cəmi “26 dostu” var.
13.07.2003-cü ildə
“Tələbələrin problemlərini öyrənmək, onların hüquqlarının qorunmasında köməklik
etmək ” məqsədilə Məhəmməd Rzayev tərəfindən “Tələbə Hüquqları Müdafiə
Mərkəzi ” də yaradılıb. Deyirəm cəmiyyət yaradanda da gərək elə ad qoyasan
ki, maraqlı olsun. Kənardan adama gəl-gəl desin. Yoxsa kimdir sənə qrant verən?
Amma deyəsən bu mərkəzin adı ABŞ səfirliyinin xoşuna gəlməyib axı ?!
İndi isə oxuculardan bir
az diqqətli olmalarını xahiş edəcəyəm. Yuxarıda sadaladığım QHT-lər son iki
QHT-yə daha çox diqqət ayırdığıma görə qoy məndən inciməsinlər. Necə deyərlər,
onlar bunların yanında “toya getməlidirlər”.
Bunlardan biri İlqar
Nəsibov tərəfindən 10.07.2002-ci ildə “Demokratik Cəmiyyət Quruculuğu” məqsədilə
yaradılmış “Gənc Milli Demokratlar Birliyi ”, digəri isə onun həyat
yoldaşı, “Turan” informasiya agentliyinin və “Azadlıq” radiosunun Naxçıvandakı
müxbir postlarını tutmuş Məlahət Nəsibovanın 03.12.2002-ci ildə “ərindən qalma
dala” prinsipinə əsaslanaraq, “QHT-nin fəaliyyətinə dəstək və demokratiyanın
inkişaf etdirilməsi ” məqsədilə yaratdığı “Demokratiya və QHT-nin İnkişaf
Resurs Mərkəzi ”-dir. Qısa adı
“Naxçıvan Resurs Mərkəzi”dir.
“Gənc Milli Demokratlar
Birliyi ”-nin 359, “Demokratiya və QHT-nin İnkişaf Resurs
Mərkəzi ”-nin isə 332 üzvü var. Hər iki QHT-nin hüquqşünası da var və “təsadüf”dən
həmin hüquqşünas eyni adamdır. Hər iki QHT-yə ilk üzv olan da elə özləridir.
Yəni İ. Nəsibov M. Nəsibovanın, M. Nəsibova isə İ. Nəsibovun yaratdığı QHT-nin ilk
üzvü və yardımçısıdır. Üzvlərin siyahısı məndə olmadığından dəqiq deyə
bilmirəm, amma belə görünür ki, deyəsən elə hər iki cəmiyyətin də üzvləri eyni
adamlardır. “Təsadüf”ə bax ki, hər iki təşkilatın adı və “layihələri” ABŞ
səfirliyinin çox xoşuna gəlib. Elə bu məqsədlə də “Naxçıvan MR-də gənclər
arasında seçki qanunvericiliyinin izahı üzrə maarifləndirmə ” işlərini
həyata keçirmək məqsədilə İlqar Nəsiboba 7170 ABŞ dolları, “CYKX-in
profilaktikasına dair maarifləndirmə ” işlərinə dəstək məqsədilə “gec gəlib,
tez öyrənən” Məlahət Nəsibovaya 19846 ABŞ dolları qrant ayırmışdır. Yeri
gəlmişkən “CYKX-in profilaktikası”nın nə olduğunu çox araşdırsam da, nəticə
əldə edə bilmədim və belə qərara gəldim ki, yəqin layihənin adı nə qədər qəliz
olarsa, bir o qədər də çox pul ayırarlar. Bu məlumatları əldə edəndən sonra “yazıq”ları
daha qınamağım da gəlmir. Yəqin sizə də aydındır ki, niyə məhz bir çox QHT-lər
yalnız uydurma xəbərlər yaymaqla, böhtanla, guya onların hüquqlarının
pozulmasını aləmə car çəkməklə məşğuldur. Və bir də şəxsən mənə aydın oldu ki,
nəyə görə bəzi QHT-lər daim diqqət mərkəzindədir. Axı adamlar borc alıblar,
borcu da qaytarmalıdırlar. Amma bu borcun digərlərindən bir fərqi var. Fərq isə
budur ki, pul borc alırsan, borcunu “informasiya” ilə qaytarırsan.
“İnformasiya”n da ki, gərək “borcverən”in xoşuna gəlsin, yoxsa bir neçə gün də “aclıq”
etməli olarsan. Əgər bu da “borcverən”i qane etməsə, gərək evdə ər-arvad dava
edib, sonra da dağılmış baş-gözünüzün şəklini çəkərək göndərəsiniz “dünya
ictimaiyyəti”nə. Bəlkə bundan sonra borcunuzdan bir az silələr. Belə yerdə
gərək yaxşı bir riyaziyyatçı olasan ki, bu borcun nə vaxt bitəcəyini hesablaya
biləsən. Bu gedişlə yaxın zamanlarda
bəzi ailələrdə hər ailə üzvünün adına bir QHT qeydiyyatdan keçsə, təəccüblənməyin.
Sonra da bu ailə QHT-ləri bir bloka daxil olaraq, seçkilərə vahid namizədlə
getmək barədə qərar qəbul edəcəklər. Bununla da onlar nə qədər “demokratik
ailə” olduqlarını dünyaya bəyan edəcəklər.
Amma yox! Artıq “borcverən”lər də ayılıb. İndi ele-belə qrant
ayırmırlar. Gərək “borc qaytarmaq”da təcrübən ola, əvvəllər aldığın borcu
qaytarmış olasan və ən nəhayət gərək bu sahədə də kifayət qədər tanınmış
olasan. Lap bəzi ailələr kimi.
Əslində Naxçıvanda və ya
“Naxçıvanla bağlı” qeydiyyatdan keçmiş QHT-lərin siyahısını uzatmaq olardı,
amma məqsədim QHT-ləri tanıtmaq yox, “qrant alma” mexanizmini araşdırmaq
olduğundan buna lüzum görmədim.
Deyirəm birdən yuxarıda
adlarını sadaladığım şəxslər mənim bu məlumatları haradan aldığımı bilmək
istəyərlər və bu məqsədlə də məni məhkəməyə vermək fikrinə düşərlər. Buna görə
də onlara demək istəyirəm ki, özlərinə və məhkəmələrimizə əziyyət verməsinlər.
Bu məlumatları onların üzv olduqları “Milli QHT
Forumu”ndan və bəzi “demokratik” ölkələrin səfirliklərindən əldə etmişəm.
Amma təəssüflər olsun ki, qeyd etdiyim kimi – artıq “borcverən”lər də ayılıb.
Son bir neçə ildə “qrant alveri” ilə bağlı informasiyaların sızması halları
aradan qaldırılıb. Buna görə də son zamanlar kimlərin kimdən nə qədər aldıqları
ilə bağlı məlumat əldə etməkdə çətinlik çəkdim.
Bütün bunlar məncə
hamıya gün kimi aydındır. Amma məni hər zaman düşündürən bir məsələ var.
Görəsən, bu qrantların müqabilində bəzi QHT-lər hələ nə qədər düşmən dəyirmanına
su tökməlidirlər ki, himayədarlarının yanında “üzüqara” qalmasınlar ?!
